Hasta Hakları

Hasta hakları ve sorumlulukları

HASTA BİREY OLARAK HAKLARINIZ
İnsan, sadece insan olmasından dolayı doğuştan bazı hakları kazanarak dünyaya adımını atmaktadır. Hak kavramı evrensel bir kavramdır. Kısaca hak; ‘hukuk kurallarının kişilere tanıdığı yetki’ olarak tanımlanabilir
İnsan hakları ilk kez 1215 yılında İngiltere’de tanınmıştır. Resmi olarak 18. yüzyıl sonlarında Amerikan Haklar Bildirgesi ve 1789 Fransız İnsan ve Vatandaş Hakları  Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Birleşmiş Milletlerin kurulmasıyla insan hakları evrensel hale geldi. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı.
Buna göre; herkesin özgür, onurlu, hakları bakımından eşit oldukları belirtilmektedir.
İnsan haklarını kısaca; tüm insanların her açıdan doğuştan eşit ve özgür olması diye tarif etmek mümkündür. Söz konusu bu özgürlük, başkalarının haklarına saygılı olmak ve bu hakları çiğnememe zorunluluğu ile dengelenmiştir. Çeşitli insan hakları bulunmaktadır. Hasta hakları da temel insan haklarından birisidir.
1. Hizmetten genel olarak faydalanma:
Adalet ve Hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlık hizmetlerinden faydalanma. Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, felsefi inanç,ekonomik ve sosyal durumları dikkate alınmadan hizmet alma hakkı vardır.
2. Bilgilendirme ve bilgi isteme:

Her türlü sağlık hizmetinin ve imkanının neler olduğunu öğrenmeye ve sağlık durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı isteme hakkı vardır.
3. Sağlık kuruluşunu  ve personelini, seçme ve değiştirme:

Sağlık kuruluşunu seçmeye, değiştirmeye ve seçtiği sağlık tesisinde verilen sağlık hizmetlerinden faydalanmaya, sağlık hizmeti verecek vermekte olan tabiplerin ve diğer sağlık çalışanlarının kimliklerini, görev ve unvanlarını öğrenmeye seçme ve değiştirmeye hakkı vardır.

4. Mahremiyet:

Gizliliğe uygun bir ortamda her türlü sağlık hizmeti almaya hakları vardır.

5. Reddetme, durdurma ve rıza:

Tedaviyi reddetmeye, durdurulmasını istemeye, tıbbi müdahalelerde rızasının alınmasına ve rıza çerçevesinde hizmetten faydalanmaya hakkı vardır.

6. Güvenlik:

Sağlık hizmetini güvenli bir ortamda almaya,

7. Dini vecibeleri yerine getirebilme:

Sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve idarece alınan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirmeye hakkı vardır.

8. İnsani değerlere saygı gösterilmesi, saygınlık görme ve rahatlık:

Saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, şefkatli bir ortamda, her türlü hijyenik şartlar sağlanmış gürültülü ve rahatsız edici bütün etkenler giderilmiş bir sağlık hizmeti almaya hakkı vardır.

9. Ziyaret ve refakatçi bulundurma:

Sağlık tesislerince belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul etmeye ve mevzuatın ve sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve hekimin uygun görmesi halinde refakatçi bulundurmaya hakkı vardır

10. Müracaat, şikayet ve dava hakkı:

Haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikayet ve dava hakkını kullanmaya hakkı vardır.
HASTA BİREY OLARAK SORUMLULUKLARINIZ
Son dönemde hasta haklarının yanında bir de “Hasta Sorumluluğu” kavramı ortaya çıkmıştır. Henüz bu kavramın, içeriği ve kapsamı ortaya konmamıştır. Ancak genel olarak, hastanın bir sağlık kuruluşuna başvurmadan ve başvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerdir diye tarif edilebilir. Hastanın sorumluluklarını boyutlandırmamız mümkündür. Kısaca maddeler halinde sıralayabiliriz:

1. Genel Sorumluluklar

1.1.Kişiler kendi sağlığına dikkat etmek için elinden geleni yapmalı ve sağlıklı bir yaşam için verilen   tavsiyelere uymalıdır.

1.2.Kişi uygunsa kan verebilir ya da organ bağışında bulunabilir.

1.3.Basit durumlarda kişiler kendi bakımlarını yapmalıdır.

2. Sosyal Güvenlik Durumu

2.1.Hasta; sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek durumundadır.

2.2.Hasta; sağlık karnesinin (Bağ-Kur, Yeşil Kart gibi) vizesini zamanında yaptırmak zorundadır.

3. Sağlık Çalışanlarını Bilgilendirme

3.1.Hasta; yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediğini, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve tüm sağlığıyla ilgili bilgileri tam, eksiksiz vermelidir.

4. Hastane Kurallarına Uyma

4.1.Hasta; başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uymalıdır.

4.1.Hasta sağlık Bakanlığı ve diğer sosyal güvenlik kurumlarınca belirlenen sevk zincirine uymalıdır .

4.2.Hastanın; tedavi, bakım ve rehabilitasyon sürecince sağlık çalışanları ile işbirliği içinde olması beklenir.

4.3.Hasta; randevulu hizmet veren bir sağlık tesisinden yararlanıyorsa randevunun tarih ve saatine uyması ve değişiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir.

4.4.Hasta; hastane personelinin, diğer hastaların ve ziyaretçilerin haklarına saygı göstermelidir.

4.5.Hasta; hastane malzemelerine verdiği zararları karşılamak zorundadır.

5. Tedavisi İle İlgili Önerilere Uyma

5.1.Hasta; tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadığı yerleri sormalıdır.

5.2.Hastanın;  tedavisiyle ilgili önerilere uyum sağlayamama durumu söz konusu ise bunu sağlık çalışanına bildirmesi gerekir.

5.3.Hasta sağlık bakım  ve taburculuk sonrası bakım planını beklendiği gibi doğru anlayıp anlamadığını belirtmesi gerekir.

5.4.Hasta; uygulanacak tedaviyi reddetmesi veya önerilere uymamasından dolayı doğacak sonuçlardan kendisi sorumludur.

Doktor hatası (malpraktis)

Malpraktis sigortası hekim hatalarından zarar gören hastaların maddi olarak tazmin edilmesini ve hekimlerin bu tip hatalar için kendilerini sigorta ettirmelerine dayanmaktadır. Ancak, uygulamada, malpraktis sistemi hasta haklarını koruma örtüsü altında hekim – hasta ilişkisini bir hasım ilişkisine dönüştürmüştür. ABD’de piyasacı sağlık sisteminin vazgeçilmez bir yan ürünü olan malpraktis sorunu hastalara ve hekimlere zarar vermektedir. Bu nedenle iyi anlaşılması gereken bir konudur.
ABD’de yıllardır süregelen sağlık alanındaki piyasa sisteminin yarattığı hekim prototipi yüzünden toplumun hekimlere karşı güveni oldukça azalmıştır. Hekimlerin hizmet ettikleri insanların sağlık sorunları yerine kişisel çıkarlarını ön planda tuttukları görüşü yaygınlık kazanmıştır. Hekimlik mesleğinde ciddi bir değer erozyonu vardır. Hasta hakları serbest piyasanın prizmasında doğrultu değiştirerek “tüketici hakları”na dönüşmüş durumdadır. Hastalar becerikli hukuk şirketlerinin elinde hekimlerin korkulu rüyası haline gelmiştir. Hatalı bir tıbbi uygulama sonucu zarar gören hastalara ödenen “malpraktis” (hekim hatası) tazminatları 1994-2002 yılları arasında sıçrama yaparak, 2003’te en yüksek tazminat 3.9 milyon dolara ulaşmıştır. Bir araştırmada, hastanelerin yüzde 45’inin malpraktis tazminatlarındaki artış nedeniyle hekimlerinin bir kısmını kaybettikleri (mesleği bırakan hekimler nedeniyle) saptanmıştır. Hekimlerin malpraktise karşı yaptırdıkları meslek sigortası harcamaları 2005 yılında yüzde 37 oranında artmıştır. 2003 yılında Bush yönetimince senatoya teklif edilen, malpraktis cezai ödemelerine bir üst sınır (250 bin dolar) getiren yasa teklifi ret edilmiştir. Malpraktis sistemi olarak adlandırılan garip kurumsal yapı, ABD sağlık sisteminin önemli bir parçasıdır. Bu sistemin iki amacı vardır, tıbbi hatalar yüzünden zarar gören hastaları maddi olarak telafi etmek ve hekim ile diğer sağlık çalışanlarının ihmalleri yüzünden hastalara zarar vermelerini önlemek. Harward çalışması, tıbbi ihmal yüzünden zarar gören hastaların yalnızca yüzde 2’sinin malpraktis sistemi tarafından finansal olarak telafi edildiğini göstermiştir. Bu çalışma ile malpraktis sisteminin birinci amacına ulaşmadığı ortaya konulmuştur. Öte yandan tıbbi ihmal olan yüzde 98 olgunun sistem tarafından dikkate alınmadığı göz önünde bulundurulursa ikinci amacın da gerçekleşmediği anlaşılmaktadır.

Malpraktis sisteminin amaçlarına ulaşamaması bir yana sağlık ortamına pek çok zarar vermektedir. Bir çalışmada bir milyon hastane yatışında, 37 bin hastada tedavi sırasında tıbbi zarar oluştuğu, bunların 10 bin 212’sinin tıbbi ihmal yüzünden meydana geldiği gösterilmiştir. 10 bin 212 tıbbi ihmale uğrayan hastanın 204’ü malpraktis için yargı yoluna başvurmuş ve 102’si maddi telafi elde etmiştir. Sonuç olarak 10 bin 212 hastanın 102’si (yüzde 1) bu sistem aracılığıyla telafi edilirken, yüzde 99’u telafi edilmemiştir. 100 malpraktis başvurusundan yalnızca 17’sine hak verilmiş, yüzde 83’ünde tıbbi ihmal saptanmamıştır. Bu rakamlar tıbbi ihmalden zarar gören hastaların yüzde 99’unun malpraktis sisteminden yararlanmadığı ve malpraktis suçlamasıyla dava edilen hekimlerin yüzde 83’ünün bir tıbbi ihmali olmadığı gerçeğini ortaya koymaktadır. Sistem çalışmamakta, aksine zarar vermektedir.
Malpraktis sistemi hekimi tıbbi hatasından ötürü büyük miktarlarda para ödeyerek cezalandırmaya dayanır. Bu yüzden hekimler büyük primler ödeyerek malpraktis sigortası yaptırmaktadır. Bir çalışmada bu sigorta primleri ile biriken paranın yüzde 50’sinin hastalara ödenen telafi paraları için yeterli olduğu, diğer yarısının avukatlara, mahkeme masraflarına ve sigorta şirketlerine gittiği gösterilmiştir. Bu nedenle sistem aslında akılcı değildir.

Yoksul/dar gelirli insanlara malpraktis tazminatı olarak çok küçük miktarlarda paralar ödenmektedir. Zaten gelirleri düşük olan bu kişilerin tıbbi ihmal nedeniyle kaybettikleri kazançlarının da düşük olduğu hesaplanarak ödeme yapılmaktadır. Avukatların ücretleri kazandıkları malpraktis telafi ücretinden belli oran olarak belirlenmektedir. Bu nedenle yoksul ve dar gelirli insanların malpraktis davaları avukatlar için cazip değildir. Sonuç olarak, dar gelirli kişilerin varsıl kişilere kıyasla malpraktisle tazmin edilme ihtimali çok daha düşüktür.
ABD’de malpraktis sistemi aracılığıyla hekimler ve hastalar birbirlerine karşı adeta savunma ve saldırma tedbirleriyle donanmış hasım ilişkisi içindedir.

Doktor nasıl olmalı?

Doktorunuza tedavi olmaya karar verdiğinizde hangi ameliyat olursa olsun ona canınızı emanet ediyorsunuz. Bu nedenle doktorunuzu belirlerken, beklentilerinizi karşılayıp karşılamayacağını önceden belirlemeniz gerekir.

Meslek hayatımda prensip edindiğim ve tüm doktorların sahip olması gerektiğine inandığım özellikler şunlardır.

Doktor güler yüzlü olmalıdır.
Hastalıklar insanları huzursuz, mutsuz eden olaylardır. Moral ve güven hastalıkların iyileşmesinde çok önemli faktörlerdir. Hastalık nedeniyle stres altında olan kişiye doktoru güler yüzüyle güven aşılamalı, hatsalığı en kısa zamanda atlatacağına dair moral vermelidir. Samimi, içten yaklaşmalı ve kişinin içinde bulunduğu psikolojiyi anlayarak yumuşak ve sevecen olmalıdır.

Doktor ulaşılabilir olmalıdır
Kişi canını teslim ettiği, ameliyat olduğu veya olacağı doktora her acil durumda ulaşabileceğini bilmelidir. Doktor cep telefonunu vermekten çekinmemeli, acil durumlarda telefona asistanı değil kendisi cevap vermelidir.

Doktor açıklayıcı olmalıdır
Doktor hastalığın ne olduğunu, nasıl tedavi edileceğini, tedavi ve ameliyat sırasında ve sonrasında neler yaşanabileceğini, iyileşmesi iççin yaşantısında nelere dikkat etmesi gerektiğini ayrıntılı ve kişinin anlayabileceği bir dille anlatmalıdır. Her soruyu dinleyip ayrıntılı olarak cevaplamalıdır. Kendisini hastanın yerine koymalı ve endişelerine hak vermelidir. Ameliyat sırasında olabilecek komplikasyonlar hakkında bilgi vermeli, ameliyat sonrası uygulanacak tedaviyi ayrıntılı olarak açıklamalıdır.

Doktor dürüst olmalıdır
Doktor hastasına karşı her konuda dürüst olmalı ve ondan hiçbir gerçeği saklamamalıdır. Ameliyat dışı yöntemlerle iyileşme şansı olan hasta ameliyat edilmemeli, ameliyat mutlak gerekliyse yapılmalıdır. Ameliyat sırasında yaşanabilecek problemler, komplikasyonlar ayrıntılı olarak anlatılmalıdır. Ameliyat sonrası hastanın yaşayabileceği zorluklar önceden belirtilmeli ve her türlü beklentiye hazır olarak ameliyata karar verilmesi sağlanmalıdır. Doktor tedavideki her aşamayı ek bir kazanç beklemeden yapmalıdır. Uygulanacak tetkikler ve ameliyat sırasında kullanılacak materyallerden ek bir kazanç beklememelidir.

Doktor yardımsever olmalıdır
Doktor mesleği gereği yaptığı ameliyat ve tedavilerden para kazanmalıdır.  Bu miktar hiçbir zaman anormal rakamlara çıkmamalı, maddi durumu zayıf olan hastalara mümkün olduğunca yardımcı olunmalı, gerekmeyen tetkik ve tedavilerden kaçınılmalıdır. Gereken tetkik ve ameliyatlar için sağlık kuruluşlarından uygun fiyat avantajları sağlanmalıdır.

Doktor yönlendirici olmalıdır
Doktor kendi branşı dışındaki konularda da hastaya yardımcı olmalı, en uygun tedavi seçeneklerine yönlendirmelidir.

Doktor temiz ve iyi giyimli olmalıdır.
Doktor mesleğine ve hastasına saygılı olmalı bu yüzden her zaman prezantabl olmalıdır. Kendisine gösterdiği özen onun hastasının tedavisinde de göstereceği özenin göstergesidir.

Doktor referans verebilmelidir
Hasta, ameliyat olacağı doktorunun daha önce bu ameliyatı yaptığı hastalarla konuşabilme hakkına sahip olmalıdır. Referans isteyen hastalarına, daha önce tedavi ettiği kişilerle ( önceden rızaları alınmak kaydıyla) referans olarak göstermeli, ameliyat olacak hastalarıyla görüştürmelidir.  Doktor daha önce yaptığı ameliyatlarla ilgili hastasına rakamlar vermeli, başarı ve komplikasyon oranlarıyla ilgili dürüstçe bilgi vermelidir.

Doktor deneyimli olmalıdır
Doktorun uygulayacağı ameliyatı daha önce kaç hastaya uyguladığı, bu ameliyatı hangi sıklıkla yaptığı çok önemlidir. Doktorunuzun deneyimini ayrıntılı olarak araştırmalısınız. BU konuda tereddüdünüz olursa başvuracağınız en önemli kaynak doktorun bulunduğu hastanedeki anestezi uzmanları ve ameliyathane hemşireleridir.

Doktor gelişmeleri takip etmelidir.
Tıp teknolojisi baş döndürücü bir hızla ilerlemektedir. Teknolojiyi takip etmek ancak ilerlemiş ülkelerdeki bilimsel toplantılara, kurslara katılmak, yurt dışında bilimsel etkinliğini kanıtlamış cerrahların yanında çalışmakla olur. Teknolojinin gereklerinden yararlanmayan, kullanamayan doktorlar hastalarına en modern tedavi tekniklerini sunamaz ve ameliyatlarını hastaya en uygun, en risksiz uygulamayı başaramaz.

Bu nedenle doktorunuzun yurt dışı, yurt içi bilimsel toplantılara ve kurslara düzenli olarak katılıp katılmadığını göz önünde bulundurmanız gerekir.

Yukarıda saydığım tüm değerler bir doktor için artı değer değil, sahip olması zorunlu özelliklerdir. Ameliyat kararı vermek, canımızı bir doktora teslim etmek çok önemli bie karardır. Bu kararı vermeden önce doktorunuzun bu değerlere sahip olup olmadığını araştırınız.

Bu yazıyı internete kazandıran Op.Dr.Aybars AKKOR a teşekkürler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Genel saglik © 2018