|
En yaygın saç dökülmesi tipi olan erkek tipi saç dökülmesine(androgenik allopecia) geçmeden önce seyrek rastlanan saç dökülmelerinden bahsedeceğim.
BÖLGESEL SAÇ
DÖKÜLMESİ( allopecia areata ):
Her yaşta ve her iki cinste
de görülebilir.Kişide hiçbir şikayet yapmadan belirli bir bölgeden saç kaybı
başlar ve o alandaki tüm kıllar dökülene kadar devam eder.Genel karakteri para
gibi dairesel şekilde dökülmedir,saçlı deride değişik büyüklüklerde dağınık
halde çok sayıda açıklıklar oluşur.Net bir sebep olmamakla birlikte vücudun
savunma sistemleri ve stresle yakın ilişkilidir.Genellikle kendiliğinden yada
kelleşmiş alanın çeşitli yöntemlerle tahriş edilmesiyle yeniden çıkar.Bir yıl
boyunca kılların çıkmaması kıl köklerinin öldüğünü ve bir daha çıkmayacağını
gösterir.Saç ekimi yapmak için en az 1 yıl beklemek gerekir.Tedavide kullanılan
kesin etkili bir ilaç yoktur.
TRAVMAYA BAĞLI SAÇ DÖKÜLMESİ:
Yanık(ısı veya
kimyasallarla),yaralanma,saçlı derinin kopup ayrılması,saçlı derinin ezilmesi
gibi sebeplerle saç köklerinin ölmesi sonucu kelleşmedir tek tedavisi kıl kökü
nakliyle mümkündür
İLTİHAPLAR:
Saçlı deride oluşan bakteri,mantar veya virüslerle oluşan iltihabın kıl köklerine kadar ilerlemesi kıl köklerinin de hasarlanmasına sebep olur.Sıklıkla gelir düzeyi düşük ailelerin çocuklarında hijyen kurallarına dikkat edilmemesi sebebiyle görülür.Bu hasar o alandaki köklerin kalıcı olarak ölmesine ve kelleşmeye neden olabilir.Tedavisi saç ekimiyle mümkündür.
ÇEKMEYE BAĞLI SAÇ DÖKÜLMESİ(traksiyonel allopecia) :
En sık görülen şekli saça şekil vermek amacıyla (yada gözler çekik görünsün diye)kulak üstlerindeki saçların çekilerek arkada sıkı bir şekilde bağlanmasından kaynaklanan tipte karşımıza çıkar.Saç kaybının 1 yıl bekledikten sonra kalıcı olduğuna karar verilir.Tek tedavi yöntemi saç ekimiyle sıkılaştırmaktır.Diğer bir şekliyse trikotilomani (saç çekiştirme ve kaşıma tikine bağlı bölgesel dökülme)
DİĞER SAÇ DÖKÜLME NEDENLERİ:
Sedef hastalığı,çeşitli immün yetmezlikler.Tedavi asıl hastalığa yönelik olarak planlanır.
GEÇİCİ SAÇ DÖKÜLME NEDENLERİ:
En sık rastladığımız sebepler;Hamilelik,çeşitli ilaçlar(özellikle kanser ilaçları),yoğun stres,hormonal dengesizlikler,mineral(çinko demir)eksiklikler,hipotiridi(tiroid bezinin az çalışması),dengelenmeyen şeker hastalığı,derin kansızlık,yetersiz beslenme,aşırı katı ve tek yönlü diyetlerdir.Bu tip saç dökülmesi genellikle asıl sorunun ortadan kalkmasıyla tedaviye ihtiyaç duymadan düzelir.
ERKEK TİPİ SAÇ
DÖKÜLMESİ(ailesel saç dökülmesi,androgenik
allopecia):
Saç dökülme sebepleri arasında %
90 dan fazla bir oranla ilk sırayı almaktadır. Yaşayan herkeste değişik
oranlarda dökülmenin asıl nedenlerindendir.40 yaşında bir erkekte saçlarda
dökülme sebebiyle azalma ihtimali % 50-60 oranında görülürken
60
Yaşında bir insanda bu oran % 100 e yaklaşmaktadır.Saç dökülme miktarı kişiye göre çok değişmekle birlikte cildin kırışması gibi yeterince yaşayan her insanın başına gelecektir.
Dökülme sıklıkla 20 li yaşlarda başlar ve diğer saç dökülme sebeplerinden de etkilenebilir.Dökülme aniden değil saçlarda kalite kaybıyla başlar incelir, cansızlaşır,uzama hızı düşer daha da cılızlaşarak kalıcı olarak dökülür ve o bölgedeki kıllar giderek seyrelir dökülmenin devam etmesiyle tamamen kelleşir. Tam kelleşme durumunda kıl kökleri fibrozis denilen şekil alır ve geri dönüşümsüzdür.
Değişik sınıflamalar yapılmış olsa
da dünyada Norwood-Hamilton sınıflaması standart kabul edilmiş ve tüm
kliniklerce kullanılmaktadır.FUE(yeni saç ekim tekniği) yönteminde çok önemi
olmamakla beraber FUT (eski saç ekim tekniği) yönteminde kaç seans yapılacağı ve
donör alanın yeterli gelip gelmeyeceği konusunda hastayı aydınlatmak açısından
önem arz etmektedir.Daha çok görsel iletişimin zor olduğu durumlarda hastanın
kendi durumunu tarif etmek için kullanabileceği standart
çizimdir.
NORWOOD-HAMİLTON ANDROGENİK SAÇ DÖKÜLME SKALASI
Saçlı deride değişik yer ve oranlarda genellikle simetrik olan erkeklik hormonlarının etkisiyle ortaya çıkan saç dökülme şeklidir.Genellikle şakaklardan başlayıp tepeye doğru ilerler ancak genetik yatkınlığa bağlı olarak dökülme tepeden de başlayabilir.Erkeklerde % 70 oranında görülen bu tip dökülme daha ileri yaşlarda % 100 oranında az veya çok dökülme şeklinde karşımıza çıkar. Kadınlarda bu tip saç dökülmesi % 10 kadar rastlanmaktadır.
Asıl suçlu hormon testesteronun kıl kökünde zamanla kalıcı hasar yapan tipi dihidro testesterondur(DHT).Testesteron 5 alfa redüktaz enziminin etkisiyle DHT ye dönüşür. DHT kıl kökündeki reseptör denilen almaçlara tutunarak kıl yapıcı hücrenin içine girer,hücrenin merkezinde yapım için gerekli olan proteinin sentezini yavaşlatır bunun sonucunda follikülün büyümesi yavaşlar.Bu yavaşlama sonucu kılın 2-10 yıllık yaşam bölümü olan anagen safhası 3-4 aya kadar kısalmış olur. Birkaç yılda saç kökü geri dönülmez aşamaya kadar kalite kaybeder.
Testesteron hormonu erkek tipinin oluşmasını belirleyen hormondur.Farklı görevler üstlenen dihidro testesteron ise saç dökülmesi ve prostat büyümesine sebep olmaktadır.
Ailesel saç dökülmesi hormon düzeyiyle değil hormona karşı hassasiyetle ilgilidir yani genetik olarak kişinin kıl köklerinde DHT ye hassas almaçlar varsa o kişinin saçları dökülecek demektir.Bu yatkınlık daha çok anne tarafından taşınmakla birlikte anne veya baba tarafından gelen genlerle olabilir. Bazen anne tarafında da baba tarafında da saç dökülmesi olmadığı halde erkek tipi saç dökülmesi görülebilir bu durumda şahsın bu genleri iki veya üç nesil önceden gelen ama bir önceki nesilde ortaya çıkmayan ebeveynlerinden aldığı düşünülür.Halk arasında sıkça konuşulduğunun tersine saç dökülmesi ile cinsel istek ve gücü arasında hiçbir ilişki yoktur.
Erkek tipi saç dökülmesi hormonal değişim sebebiyle sonbaharda daha fazla olmaktadır.İlkbaharda ise hormon etkisi azaldığından saçlar daha az dökülür ve daha hızlı uzar.
